Bogata jest historia tego terenu. W powstaniu listopadowym zakłady przemysłowe w Górach Świętokrzyskich miały swój udział. W Samsonowie, Białogonie i Suchedniowie produkowana była broń dla powstańców. W czasie powstania styczniowego Góry Świętokrzyskie były miejscem manifestacji i walk. Na kielecczyźnie stoczono 241 bitew i potyczek, między innymi w Suchedniowie, Bodzentynie, Wąchocku i na Świętym Krzyżu. Okres II wojny światowej to liczne egzekucje i pacyfikacje wsi, miast i miasteczek. Liczne pomniki, cmentarze i pojedyncze groby są tego dowodem. Pierwszym oddziałem partyzanckim, który podjął działania na terenie Gór Świętokrzyskich był Oddział Wydzielony Kawalerii Wojska Polskiego dowodzony przez mjr "Hubala" - Henryka Dobrzańskiego. Potem powstały oddziały między innymi: GL "Narbutta", GL "Wilka"; AK: "Ponurego", "Barabasza", "Szarego". Największe bitwy miały miejsce w okolicach Szałasu, Świniej Góry, pod Szewcami i w lasach siekierzyńskich. Łysogóry, w całości objęte ochroną w postaci Świętokrzyskiego Parku Narodowego, są najczęściej odwiedzanym rejonem. Historyczne miejsce w postaci Świętego Krzyża, od którego powstała nazwa gór, Nowa Słupia słynąca z dymarek świętokrzyskich i najwyższy szczyt Gór Świętokrzyskich - Łysica, to wszystko sprawia, że od lat licznie przybywają tu turyści z kraju i zagranicy.Bardzo ciekawa jest budowa geologiczna Gór Świętokrzyskich. Jest to wynik wielu zmian jakie nastąpiły w skorupie ziemskiej i na jej powierzchni na przestrzeni milionów lat. Góry Świętokrzyskie są starymi górami fałdowymi zbudowanymi w zasadzie ze skał osadowych. W geobotanicznej Krainie Świętokrzyskiej występują pozostałości dawnych puszcz, mające w niektórych partiach pierwotny charakter. Największe kompleksy leśne tworzy Puszcza Świętokrzyska. Rozwój gospodarczy regionu związany był z licznymi bogactwami naturalnymi.
Główny szlak świętokrzyski Gołoszyce - Kuźniaki, 105 km, kolor czerwony (PTTK Oddział Świętokrzyski w Kielcach)
Gołoszyce - Góra Truskolaska - Góra Wesołówka - przełęcz Karczmarka - Góra Szczytniak - Przełęcz Jeleniowska - Góra Jeleniowska - Paprocice - Kobyla Góra - Trzcianka - Łysa Góra (Święty Krzyż) - Przełęcz Hucka - Podlesie - Kakonin - kapliczka św. Mikołaja - Łysica - Święta Katarzyna - góra Wymyślona - góra Radostowa - Ameliówka - góra Dąbrówka - góra Klonówka "Wielki Kamień" - góra Klonówka - Masłów Stara Wieś - Biała Góra - Dąbrowa - Dąbrowa Łąki - góra Krzemionka - Tumlin - góra Grodowa - Tumlin Podgrodzie - góra Wykień - góra Kamień - Miedziana Góra - Porzecze - góra Barania - Widoma - góra Siniewska - góra Perzowa - Kuźniacka Góra – Kuźniaki
Jaskinia Raj odkryta została we wrześniu 1964 roku przez uczniów Technikum Geologicznego z Krakowa. Otwarcie jaskini nastąpiło w czerwcu 1972 roku. Wspaniała szata naciekowa stawia jaskinię Raj w rzędzie najpiękniejszych jaskiń Polski.Rezerwat częściowy, pow. 7,76 ha, utworzony w 1968 roku. Miejscowość Chęciny. Dojście znakowanym szlakiem koloru czerwonego: Chęciny MPK, PKS - Góra Zelejowa - Zelejowa - Czerwona Góra - jaskinia Raj (8 km) - Zgórskie Góry - Kielce Białogon - Kielce Karczówka (18 km). Cel ochrony: "Zachowanie ze względów naukowych, dydaktycznych, turystycznych i krajobrazowych wychodni wapieni dewońskich wraz z rozwiniętą w nich jaskinią krasową "Raj", posiadającą najbogatszą z dotychczas odkrytych w Polsce jaskiń szatę naciekową oraz namuliska zawierające cenne warstwy kulturowe".Na podstawie badań naukowych stwierdzono, że przed 40 tysiącami lat jaskinię zamieszkiwał człowiek neandertalski.
Góry świętokrzyskie pod względem pokrywającej je szaty roślinnej należą do dwóch okręgów geobotanicznych (Łysogórskiego i Chęcińskiego) wchodzących w skład Krainy świętokrzyskiej , która swym zasięgiem obejmuje także tereny przyległe. W okręgu Łysogórskim na jałowych, chłodnych i wilgotnych, a zarazem ubogich w wapń glebach zachowały się kompleksy leśne w mało zmienionej przez człowieka formie. Wyróżniają się tu dwa główne zespoły leśne: najlepiej zachowany w Polsce bór jodłowy i las jodłowo - bukowy. Są to zespoły typowe dla regla dolnego, który tu zaczyna się od wysokości ok. 320 m n.p.m. W jedlinach gatunkiem dominującym jest jodła pospolita występująca niekiedy z niewielka domieszka świerka i buka. W warstwie krzewów oprócz podrostów tych drzew rośnie masowo dziki bez koralowy, a runo bogate jest w paprocie. W lasach jodłowo - bukowych oprócz tych drzew występuje domieszka jawora, lipy, klonu i graba. W runie występują żywiec gruczołowaty, paprotnik kolczasty itp. Na gołoborzach rośnie charakterystyczna roślinność mchów, watrobowców i porostów. W szerokich dolinach występują bory sosnowe. Dabrowy występują tu rzadko. Grady występują tylko wtórnie po zniszczeniu lasów jodłowo - bukowych. W subregionie Chęcińskim na podłożu wapiennym dominują wielkie połacie lasów mieszanych i liściastych złożone przeważnie z buków, lip, jaworów.Dwupiętrowy system roślinności wyróżnia Góry świętokrzyskie od sasiednich terenów, a także wpływa na to, że w faunie występują liczne gatunki górskie i borealno - górskie . I tak osobliwością strumieni jest wypławek katogłowy - robak z rodziny wirków żyjących tylko w górskich potokach. Reliktowymi gatunkami sa tu ślimaki z rodziny swidrzyków. Z owadów licznie występują biegacze a także dwa chronione gatunki tęczników, spotkać można także kozioroga dębosza. Występują tu także motyle: paź królowej, paź żeglarz i zmierzchnica trupia główka. Z najpospolitszych płazów możemy spotkać traszki, jaszczurkę żyworodna oraz padalce. Stwierdzono tu ponad 164 gatunki ptaków. Gnieżdżą się tu między innymi orzechówki i pliszki górskie. Spośród ssaków występuje: ryjówka malutka, lis, borsuk, kuna leśna, łasica. Z tak zwanej zwierzyny grubej występuje sarna, dziki, jelenie i łosie, w ostatnich latach sprowadzono tu także bobry.
, will try to resume.
